W odróżnieniu od OC rolnika i ubezpieczenia budynków rolnych, ubezpieczenie upraw jest najczęściej dobrowolne. Co z kolei sprawia, że tylko 12% właścicieli gospodarstw rolnych zawiera umowy ubezpieczenia upraw rolnych i ubezpieczenia zwierząt gospodarskich, co oznacza, że ochroną objęte jest tylko 30% powierzchni upraw w Polsce [gov.pl].
To ryzykowne, zważywszy na klęski żywiołowe, które okresowo nawiedzają Polskę.
- Przymrozki (2023): Mróz przekraczający -10 st. C zniszczył pąki drzew i krzewów owocowych, co doprowadziło do strat w plonach jabłek, gruszek, wiśni, czereśni, borówek, truskawek i malin.
- Gradobicia (2023): Gradobicia dopełniły zniszczeń spowodowanych przez przymrozki1. Rolnicy, szczególnie na Lubelszczyźnie, mówili o klęsce żywiołowej.
- Susze: Susze są częstym problemem w Polsce, szczególnie dotkliwe są na terenach Wielkopolski i Kujaw. W latach 2017-2019 straty spowodowane niekorzystnymi zjawiskami klimatycznymi (głównie suszą) były wyższe o ponad 1,5 mld zł niż łączne dopłaty do składek ubezpieczeń w rolnictwie w tym samym okresie.
- Powodzie (1997, 2010, 2024): Powodzie w latach 1997, 2010 i niedawna w 2024 również spowodowały ogromne zniszczenia w Polsce.
Ubezpieczenie upraw jest w większości dobrowolne, niemniej jeśli uprawy to podstawa dochodu Twojego gospodarstwa domowego, rozsądnym będzie ich ubezpieczenie.
- ubezpieczenie upraw jest obowiązkowe dla rolników, którzy zawarli umowę z ministrem rolnictwa w sprawie dopłat – wówczas musisz ubezpieczyć minimum 50% upraw.
- możesz otrzymać dopłaty z budżetu państwa do ubezpieczenia upraw nawet do 65% składki – dopłata jest dla rolników – tzw. osób fizycznych, osób prawnych (np. spółek z o.o.) oraz jednostek, które nie posiadają osobowości prawnej (np. stowarzyszeń).
- składka za ubezpieczenie upraw to najczęściej określony % sumy ubezpieczenia upraw. To ile będzie kosztowało Twoje ubezpieczenie upraw, zależy od lokalizacji pola, jego rozmiarów, Twojego doświadczenia czy rodzaju upraw.
Jakie rodzaje ubezpieczeń upraw możesz wybrać?
W Polsce możesz wybrać spośród kilku rodzajów ubezpieczeń upraw, które różnią się zakresem ochrony i warunkami. Każdy z nich odpowiada na inne potrzeby rolników.
Ubezpieczenia obowiązkowe
Jeśli otrzymujesz dopłaty bezpośrednie, musisz ubezpieczyć co najmniej 50% powierzchni swoich upraw od przynajmniej jednego ryzyka obowiązkowego. Do tych ryzyk należą susza, powódź, grad, przymrozki wiosenne oraz ujemne skutki przezimowania. Brak spełnienia tego wymogu może skutkować zmniejszeniem dopłat lub innymi konsekwencjami finansowymi. W 2023 roku wielu rolników, którzy nie spełnili tego obowiązku, nie mogło skorzystać z pomocy klęskowej, co dodatkowo pogłębiło ich straty.
Ubezpieczenia dotowane
Dzięki wsparciu z budżetu państwa możesz obniżyć koszty składek nawet o 65%. Dotacje te są dostępne zarówno dla osób fizycznych, jak i prawnych, a także jednostek nieposiadających osobowości prawnej. W 2024 roku rząd przeznaczył na ten cel 200 milionów złotych, co pozwoliło wielu rolnikom na zabezpieczenie swoich upraw przy minimalnym wkładzie własnym. Ubezpieczenia dotowane obejmują szeroki zakres ryzyk, co czyni je jedną z najczęściej wybieranych opcji.
Ubezpieczenia dla konkretnych upraw
Możesz ubezpieczyć konkretne rodzaje upraw, takie jak buraki cukrowe, rośliny strączkowe, warzywa gruntowe czy drzewa i krzewy owocowe. To rozwiązanie pozwala dostosować ochronę do specyfiki Twojego gospodarstwa. Na przykład, jeśli uprawiasz krzewy owocowe, możesz wybrać polisę, która obejmuje ryzyka specyficzne dla tych roślin, takie jak przymrozki czy grad.
W kolejnym akapicie dowiesz się, co dokładnie obejmuje zakres ubezpieczenia.
Co obejmuje ubezpieczenie upraw?
Zakres ubezpieczenia upraw obejmuje ochronę przed zagrożeniami, które mogą wpłynąć na Twoje plony. Wybierając polisę, upewnij się, że obejmuje ona ryzyka, które są najbardziej prawdopodobne w Twoim regionie.
Ochrona przed warunkami atmosferycznymi
Polisy obejmują takie ryzyka jak przymrozki wiosenne, deszcz nawalny, zastoiska wodne, huragany czy ujemne skutki przezimowania. W 2024 roku deszcze nawalne i gradobicia były głównymi przyczynami strat w polskim rolnictwie, powodując szkody na powierzchni ponad 150 tys. hektarów. W niektórych regionach straty w plonach sięgały nawet 40%, co pokazuje, jak ważna jest ochrona przed tymi zjawiskami.
Ochrona przed szkodnikami i innymi zagrożeniami
Niektóre polisy uwzględniają również straty spowodowane przez działania szkodników lub inne czynniki, które mogą wpłynąć na jakość i ilość plonu głównego. Jeśli Twoje gospodarstwo jest narażone na takie ryzyka, wybierz polisę, która je obejmuje. Na przykład, w przypadku upraw warzyw gruntowych, takich jak marchew czy cebula, ochrona przed szkodnikami może być kluczowa dla utrzymania rentowności.
Suma ubezpieczenia upraw
Suma ubezpieczenia to maksymalna kwota, do której ubezpieczyciel odpowiada za straty w plonach. Istnieje katalog upraw wraz z ustalonymi z góry maksymalnymi sumami ubezpieczenia za 1ha upraw.
Maksymalne sumy ubezpieczenia dla roślin dodanych do katalogu w 2025 r. to:
- 6900 zł – dla słonecznika;
- 5000 zł – dla facelii;
- 6600 zł – dla gorczycy;
- 6700 zł – dla lnu;
- 48 600 zł – dla konopi włóknistych;
- 2500 zł – dla bobowatych drobnonasiennych;
- 13 000 zł – dla roślin zielarskich.
To ważne, ponieważ wysokość odszkodowania zależy od sumy ubezpieczenia. Np. w przypadku ujemnych skutków przezimowania odszkodowanie wyniesie 15-25% sumy ubezpieczenia, a już w przypadku gradobicia możesz uzyskać nawet 100%.
Podstawowy zakres ubezpieczenia
Ujemne skutki przezimowania
Ujemne skutki przezimowania obejmują szkody spowodowane przez brak pokrywy śnieżnej, mroźne wiatry oraz gwałtowne zmiany temperatury. Rośliny zimujące, takie jak zboża ozime czy rzepak, są szczególnie narażone na brunatnienie, gnicie lub wysychanie. W Polsce, w latach o łagodnych zimach, straty z tego tytułu mogą sięgać nawet 20% plonów w niektórych regionach.
Przymrozki wiosenne
Przymrozki wiosenne to jedno z najczęstszych zagrożeń dla upraw w Polsce. Występują w okresie od kwietnia do czerwca i mogą prowadzić do całkowitego zniszczenia kwiatów i owoców na drzewach owocowych, takich jak jabłonie czy wiśnie. W 2023 roku przymrozki wiosenne spowodowały straty w sadach na poziomie 30% w województwach mazowieckim i lubelskim.
Deszcz nawalny
Deszcz nawalny powoduje erozję gleby, zamulenie oraz mechaniczne uszkodzenia roślin. W przypadku warzyw gruntowych, takich jak marchew czy cebula, może prowadzić do całkowitego zniszczenia plonów. W 2024 roku deszcze nawalne zniszczyły uprawy na powierzchni 50 tys. hektarów, co przełożyło się na milionowe straty dla rolników.
Inne zjawiska atmosferyczne
Oprócz wymienionych ryzyk, ubezpieczenie może obejmować grad, huragany, powodzie czy ogień. Gradobicia są szczególnie niebezpieczne dla upraw takich jak buraki cukrowe czy rzepak, gdzie uszkodzenia liści i łodyg mogą obniżyć plony nawet o 40%.
Rodzaje chronionych upraw – jakie uprawy można ubezpieczyć?
Uprawy warzyw
Warzywa gruntowe, takie jak ziemniaki, marchew czy cebula, są objęte ochroną przed przymrozkami, deszczami nawalnymi i innymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. W przypadku tych upraw, nawet krótkotrwałe zalanie może prowadzić do całkowitej utraty plonów.
Rośliny strączkowe
Rośliny strączkowe, takie jak soja czy groch, są narażone na susze i nadmierne opady. Ubezpieczenie tych upraw pozwala zabezpieczyć się przed stratami wynikającymi z niekorzystnych warunków pogodowych, które mogą obniżyć plony o 20-30%.
Buraki cukrowe
Buraki cukrowe są szczególnie wrażliwe na gradobicia i susze. W 2023 roku gradobicia w Polsce zniszczyły 15% upraw buraków cukrowych, co wpłynęło na produkcję cukru w kraju.
Drzewa i krzewy owocowe
Drzewa i krzewy owocowe, takie jak jabłonie, wiśnie czy truskawki, są objęte ochroną przed przymrozkami wiosennymi, gradobiciami i deszczami nawalnymi. W przypadku tych upraw, nawet niewielkie uszkodzenia mogą wpłynąć na jakość i ilość owoców.
Warzywa gruntowe
Warzywa gruntowe, takie jak kapusta czy buraki ćwikłowe, są narażone na działanie deszczy nawalnych i przymrozków. Ubezpieczenie tych upraw pozwala zabezpieczyć się przed stratami wynikającymi z gwałtownych zmian pogodowych.
Przed wyborem polisy upewnij się, że obejmuje ona wszystkie uprawy, które prowadzisz w swoim gospodarstwie.
Ile kosztuje ubezpieczenie upraw rolnych?
Koszt ubezpieczenia upraw w Polsce jest zależny od wielu czynników:
- Wielkości gospodarstwa -większe gospodarstwa o wyższej produkcji rolnej mogą mieć inne koszty ubezpieczenia ze względu na ekonomię skali.
- Miejsca ubezpieczenia – gospodarstwa w regionach bardziej narażonych na niekorzystne warunki pogodowe mogą mieć wyższe składki.
- Rodzaj uprawy – niektóre uprawy mogą być bardziej podatne na choroby, szkodniki lub uszkodzenia związane z pogodą, co prowadzi do wyższych składek. Inne są mniej podatne na zagrożenia.
- Wiek i doświadczenie rolnika – starsi i bardziej doświadczeni rolnicy mogą mieć lepsze praktyki zarządzania ryzykiem, co potencjalnie prowadzi do niższych kosztów ubezpieczenia.
- Wartość produkcji rolnej – wyższe wartości produkcji mogą prowadzić do wyższych składek, ponieważ potencjalne odszkodowanie w przypadku straty byłoby większe.
- Historia strat i odszkodowań – gospodarstwa, które doświadczyły znaczących strat w przeszłości, mogą mieć wyższe składki ze względu na zwiększone prawdopodobieństwo przyszłych roszczeń.
- Obecność udziałów własnych – jeśli decydujesz się na „podział” odpowiedzialności, zapłacisz niższą składkę.
Ile dokładnie będzie kosztowało Twoje ubezpieczenie? To zależy.
Przykładowe stawki za ubezpieczenie upraw to:
- Uprawy zbóż, kukurydzy, rzepaku jarego, ziemniaków: Stawka wynosiła około 3,5% sumy ubezpieczenia. Przy sumie ubezpieczenia 3 500 zł/ha, składka na hektar wynosiła około 84 zł.
- Rzepak ozimy, warzywa gruntowe: Stawka wynosiła około 5%, co przy tej samej sumie ubezpieczenia skutkowało składką na poziomie 106,75 zł na hektar.
- Dla innych upraw: wysokość składki mogła sięgać nawet 6% lub więcej, w zależności od ryzyk objętych ubezpieczeniem oraz wartości rynkowej upraw.
Chcesz się dowiedzieć, ile będzie kosztowało ubezpieczenie Twoich upraw? Skontaktuj się z nami.
Najczęstsze błędy przy ubezpieczaniu upraw
Największym błędem przy ubezpieczaniu upraw jest… brak ubezpieczenia upraw. To 100% gwarancji, że nie otrzymasz odszkodowania za straty w uprawach.
Unikaj najczęstszych błędów, takich jak wybór polisy o zbyt wąskim zakresie ochrony lub brak zgłoszenia zmian w gospodarstwie. W 2023 roku wiele rolników straciło możliwość uzyskania odszkodowania z powodu niepełnej dokumentacji lub niedopełnienia formalności. Zadbaj o to, aby wszystkie dane w umowie były zgodne z rzeczywistością, a dokumenty zgłoszeniowe kompletne.